Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.
Historia XIV-wiecznego kościoła

Na zdjęciu powyżej kościół w Iwięcinie w akwareli Zygfryda Barz-a.

Historia XIV wiecznego kościoła pw. Matki Boskiej Królowej Polski

   Kościół w lwięcinie uchodził za najładniejszy kościół wiejski ówczesnego powiatu sławieńskiego (Schlawe).Powstał on pod koniec XIV wieku z inicjatywy mnichów zakonu Cystersów. Zakonnicy ci wywodzili się z klasztoru w Bukowie Morskim (Seebuckow). Wieża ma 32 m wysokości. Pierwotnie kościół posiadał 4 wieżyczki. Kiedy w roku 1732 piorun zniszczył dwie z nich, postanowiono odbudować tylko jedną wieżę. Nadano jej dosyć znaczne pochylenie w kierunku zachodnim, by uchronić ją przed częstymi bardzo silnymi wiatrami zachodnimi. Wieża i nawa kościoła pokryte są gontami dębowymi. Przez setki lat wieża kościoła była znakiem dla ludzi pływających po morzu i wracających do domu rybaków z okolicznych miejscowości. Na czubku wieży znajduje się odgromnik na którym kręci się ażurowy kogut stojący na kuli. z datą 1663. Koguta tego umieszczono również na wieży po remoncie w roku 1909. 

Najstarszymi zabytkami ruchomymi kościoła, pamiętającymi zapewne czasy  cystersów bukowskich są: sakramentarium gotyckie oraz krucyfiks. Sakramentarium jest drewnianą szafką, w której przechowywano Najświętszy Sakrament i oleje wykorzystywane podczas Mszy Św.. Sakramentarium posiada ozdobny zamek, kołatkę i dekoracyjną rozetkę w centrum płyciny drzwiczek. W górnej części ozdobione jest krenelażem (ozdobne kwadratowe ?ząbki?), u dołu wyciętym trójliściem, w głębi którego widoczny jest łuk listkowy. Drewniany późnogotycki krucyfiks  ? w kwadratowych zakończeniach ramion krzyża posiada wizerunki czterech skrzydlatych symboli, atrybutów Ewangelistów. Są to: wół (św. Łukasz), lew (św. Marek), orzeł (św. Jan) i człowiek-Anioł (św. Mateusz). Te symbole w sztuce łączono z Ewangelistami już od IV wieku (wg Ezechiela I,5-14, opisany jest w tej wizji skrzydlaty Tetramorf o czterech twarzach: orła, człowieka, woła i lwa).  Ciekawostkę stanowią krzyże maltańskie na ścianach kościoła, zwane ?zacheuszami?. Zachowało się pięć takich krzyży. W średniowieczu umieszczano takie krzyżyki na pamiątkę poświęcenia (konsekracji) kościoła. Bywało, iż w tych miejscach przytwierdzano świeczki.  Tradycyjnie umieszczano 12 zacheuszy.

Ozdobą, która wymaga szczególnej uwagi jest malowidło na suficie przedstawiające ?Sąd Ostateczny". Wykonano je w roku 1697, za czasów pastora Malichiusa, który zapłacił za tę pracę 36 talarów. Przez długi czas z niewiadomych przyczyn było ono zatynkowane i ponownie odkryto je spod warstwy tynku podczas renowacji kościoła, która miała miejsce w 1909 r.  Konserwacji polichromii podjęli się wówczas - Franz  Vögele oraz Gustav Hoffmann (1883-1974), który w latach 1922/23 restaurował także kościół w niedalekim Jamnie. Szczeciński malarz Vögele na jednym z fragmentów polichrommi - przy organach przedstawił sołtysa wsi (Collatz ) jako diabła ponieważ żywił do niego urazę. Nad naszymi głowami widzimy (idąc od prezbiterium do wieży kościelnej): Trójcę Świętą wśród obłoków, Słońce, Niebo, Chrystusa na tęczy w otoczeniu Świętych i Proroków, trzy Anioły, Sąd Ostateczny: Niebo i Piekło, Noc (rozgwieżdżone niebo).  Elementem łączącym poszczególne sceny jest wymalowane na belkach stropu niebo z chmurami. Scenę centralną stanowi Chrystus w czerwonej szacie, zasiadający na tęczy, rozsądzający umarłych na tych, którzy pójdą do Nieba i na tych, którzy pójdą do Piekła. Chrystus wznosi prawą dłoń ? tradycyjnie po prawicy Chrystusa wymalowano strefę Nieba. Lewa ręka jest opuszczona, po tej stronie znajduje się Piekło. Warto tu zwrócić uwagę na stwora ze skrzydłami i rybim ogonem, którego nazywamy ?diabełkiem pomorskim?. Jego wizerunek może mieć związek z tym, iż Iwięcino od XIII wieku było wsią rybacką ? od 1278 roku było stacją rybacką mnichów z Bukowa, ale prawo do połowu ryb małymi przyrządami mieli również mieszkańcy wsi. Dla ludności w tamtych czasach był to duży przywilej, gdyż prawo ograniczało zarówno dostępność połowów, jak i polowań.  Na belkach stropowych możemy wypatrzeć dodatkowe małe, samodzielne  sceny: chórów anielskich i pejzaże. Scena ?Sądu Ostatecznego? miała skłaniać do modlitwy i czynienia dobrych uczynków, aby ustrzec się przed ogniem piekielnym i trafić do Nieba pełnego aniołów. W roku 1976 malowidło poddane zostało ponownej renowacji w pobliskim Darłowie.

Wtedy także przyniesiono ze strychu stary 12-ramienny lichtarz oraz korony (sklepienia) znad ambony i chrzcielnicy. Zachowały się także dwa lichtarze cynowe. W okresie wojny 7-letniej zostały przez wojska rosyjskie przestrzelone.
   Z 1688 pochodzi rzeźbiona i bogato malowana ambona, z której czytano Pismo Święte i głoszono kazania. Warto zwrócić uwagę na dekoracyjny baldachim umieszczony nad amboną oraz na bogaty program rzeźbiarski ambony. Korpus ambony ozdobiony jest rzeźbionymi figurami Ewangelistów, trzymających w dłoniach księgi. Każdemu z nich towarzyszy tradycyjny symbol: Człowiek-Anioł (św. Mateusz), Lew (św. Marek), Orzeł (św. Jan) i Wół (św. Łukasz). Dodatkowo ambonę zdobią wyrzeźbione anielskie główki i zwierzęce paszcze. Na ambonie widnieje napis: "Sey getrost deine Sunde sind dir vergeben", który oznacza "Bądź pocieszony, Twoje grzechy są Ci odpuszczone". Jest to cytat z Ewangelii św. Mateusza.

Prawdopodobnie z tego samego czasu pochodzi chrzcielnica znajdująca się obok ołtarza i dekorowana stalla ? ławka ołtarzowa. Na ściankach chrzcielnicy wymalowani są Ewangeliści oraz Jan Chrzciciel i Chrystus jako ?Salvator Mundi?, czyli Pan Świata.

Ołtarz kościoła pochodzi z 1622 roku. Główną scenę ołtarzową stanowi Ukrzyżowanie z Marią i św. Janem. Nad sceną Ukrzyżowania znajduje się napis: Das Blut Iesu Christi des Sohns Gottes, machet uns rein von aller Sunde co oznacza ?Krew Jezusa Chrystusa, Syna Bożego oczyściła z wszystkich grzechów?. Jest to cytat z ewangelii św. Jana. W predelli (części ołtarza znajdującej się poniżej Ukrzyżowania) wymalowano Ostatnią Wieczerzę. Rzeźby w zwieńczeniu ołtarza ukazują Chrystusa jako Dobrego Pasterza i Mojżesza z tablicami Dekalogu. Obrus, który przykrywał ołtarz opatrzony był pięknymi haftami. Przedstawiały one między innymi sceny ?Grzech pierworodny".

Na ścianie północnej znajduje się dekoracyjna, niedawno odrestaurowana tablica, prawdopodobnie z XVI/XVII wieku. W czasach protestanckich umieszczony był w niej portret Marcina Lutra.

Z czasów protestanckich pochodzi również duży obraz olejny, przedstawiające Annę Catharinę z Rzepkowa, która zmarła około 1540 roku. To jedyna postać rodu, której wizerunek jest nam znany, między innymi z fotografii wykonanej w 1936 roku przez Dorotheę Hildebrand, ciotkę najmłodszego przedwojennego mieszkańca tzw. "nowego pałacu", w Osiekach, Eilo Hildebranda. Portret, swój wizerunek, Catharina miała podarować kościołowi w Iwięcinie w podziękowaniu za możliwość uczęszczania na katolickie Msze Św. jakie tam odprawiano, bowiem Iwięcino w okresie reformacji swoją "starą wiarę" zachowało znacznie dłużej niż inne wsie w okolicy. Na jednej ze ścian wisiało duże epitafium, wyrzeźbione przez pastora Zeidlera, który sprawował swój urząd w tutejszym kościele w latach 1635-1676. Godnymi uwagi były też liczne obrazy olejne, które fundowane były przez bogatych gospodarzy i poświęcone pamięci ich zmarłych dzieci. Najczęściej zawierały one wiersze opiewające przyczyny śmierci dzieci.

Na strychu kościoła zachowały się dwie tablice epitafijne: Martena Blate z ok. 1720 roku oraz Martena Patena z ok. 1719 r. Są także fragmenty tablic upamiętniających poległych mieszkańców Iwięcina i pobliskich wiosek, którzy zginęli w wojnach od okresu napoleońskiego do roku 1918: z okresu napoleońskiego 1817, z okresu 1866-1871, z okresu 1914-1918. Opracowania dokonał Warcisław Machura, nauczyciel II Liceum Ogólnokształcące w Słupsku im. Adama Mickiewicza.

Organy zbudowano w roku 1908. Miechy były poruszane ręcznie przez kościelnego. Na balustradzie balkonu umieszczono 11 obrazów przedstawiających Apostołów.

W przewodniku Ludwika Boetgera z roku 1892 wspomniany jest dzwon iwięciński. Widniał na nim napis: ?O Rex Gloriae veni cum pace. Amen 1447. Febr. 4?. (tłumaczenie polskie: ?Królu Chwały, przybądź z pokojem. Amen?). Przetopiono go w roku 1875. Po wprowadzeniu reformacji,  po raz pierwszy w roku 1535 nabożeństwo odprawił pastor ewangelicki. Od tego roku, do roku 1945 w kościele tym pracowało 20 pastorów, najdłużej zaś urząd swój pełnił pastor Mevius ? ponad 50 lat. Barokowa tablica inskrypcyjna z roku 1899  odnowiona w roku 2001 zawiera wykaz 17 pastorów. Do roku 1945 pracowało jeszcze trzech pastorów, są to w kolejności: Karl Krüger (1929-1935), Kurt Koschnik (1936-1939), Heinrich Puttkammer (1940-1945). Po przeciwległej stronie zrobiono podobną tablicę z nazwiskami polskich proboszczów sprawujących swój urząd od roku 1945. 
   Stary cmentarz otoczony kamiennym wałem posiadał 3 bramy wejściowe. Każda z tych bram należała do jednej z 3 wsi, które podlegały kościołowi ? były to lwięcino, Wierciszewo i Belkowo. Wówczas to, ściśle przestrzegano, aby mieszkańcy danych miejscowości korzystali wyłącznie z bramy, która do nich należy. Bramy dla Wierciszewa i Belkowa były znacznie szersze niż brama, z której mogli korzystać mieszkańcy lwięcina, ponieważ właśnie przy tych bramach odprawiał pastor uroczystości pogrzebowe.  W Iwięcinie natomiast uroczystości te odbywały się w domach zmarłych mieszkańców, które odwiedzał pastor osobiście. W czasach mniej odległych wszystkie uroczystości pogrzebowe odbywały się we wnętrzu kościoła. Każdą z cmentarnych bram zdobiły wyrzeźbione napisy, które brzmiały następująco: brama dla Belkowa:  "Tu mors, eris porta coeli" (?O, śmierci ? ty staniesz się bramą do nieba?),  brama dla Wierciszewa: ?Gehet zu seinem Toren ein mit Danken"  (?Przestępujcie Jego bramy z wdzięcznością?).  Napis na bramie dla lwięcina z czasem stał się nieczytelny.
    Za datę osiedlenia ludności polskiej należy przyjąć dzień 26 lipiec 1945 roku, kiedy to grupa pięciu osadników: Natalia Myszak, Stanisław Łukasik, Andrzej i Jan Liwak oraz ich nauczyciel Henryk Błaszczyk (zdjęcia u góry) otrzymało decyzją Państwowego Urzędu Repatriacji (PUR) w Sławnie nadanie nieruchomości ziemskiej (rolnej) w miejscowości Iwięcino. Na pierwszą pasterkę w roku 1945 poszli do kościoła w Osiekach. Kościół w Iwięcinie został poświęcony  i przywrócenie do obrządku katolickiego przez proboszcza parafii Secemin ks. prałata Dionizego Bączkowskiego 7 kwietnia 1946 roku. Pierwszy ślub w Iwięcinie odnotowano w księgach parafialnych 30 kwietnia 1946 roku i wzięli go Jan Kostrzewa i Zofia Idasiak. Świadkami byli Adam Kostrzewa i Jan Wyręba. Pierwszy chrzest został udzielony 3 listopada 1946. Według relacji Zygmunta Kostrzewy mogła wtedy w Iwięcinie powstać parafia: ?Przyjechał do nas ks. prałat Bączkowski. Chciał od naszych ojców tonę pszenicy i obiecał, że za to będziemy mieli parafię. Biednie wtedy było, pszenicy zabrakło. No i nie mamy parafii?.  Przed długi czas mieszkańcy walczyli o plebanie dla księdza. Nie było to jednak po myśli ówczesnym władzom. W kronice szkolnej z lat 1958/59 jest m.in. taki zapis: ?Środowisko bacznie obserwowało poczynania szkoły odnośnie uzyskania starego budynku szkolnego. Wyraźnie było przeciw temu gdyż chciało aby wprowadzono do wioski księdza a budynek ten miał służyć za plebanie.?  W innym miejscu czytamy: ?Wyraźne wrogie stanowisko odnośnie remontu starego budynku szkolnego zamieszkałego w tym czasie już przez miejscowego organistę Adama Kostrzewę. Organistę usunięto i remont prowadzono.? Współpraca z kościołem układała się jednak na ogół harmonijnie. Dotyczy to zwłaszcza okresu gdy proboszczem w parafii był ks. Piotr Podejko (od 1947 do 1974). Imponowała ludziom pracowitość księdza proboszcza to, że sam prowadził gospodarstwo rolne. Jego wykształcenie ? ukończył KUL, zamiłowanie do wynalazków (kilka patentów), nie przeszkadzało mu w dogadywaniu się z prostymi ludźmi. Józef Wolski, sianowski organista, który przepracował w Dobiesławiu z ks. Podejko pierwsze dwa lata powiedział tak o nim: ?Był to kapłan, który dla człowieka potrzebującego  oddał  by ostatni grosz, ostatnią sukmanę?. Prawą ręką ks. Podejki był w tamtych czasach katecheta Adam Kostrzewa, który sprawował pieczę nad kościołem do roku 1984. Zmarł nagle, w drodze do Częstochowy, zostawiając klucze do kościoła młodszemu bratu Zygmuntowi. Od tego czasu przez okres ponad dwudziestu lat jest on opiekunem kościoła. Między innymi, dzięki inicjatywie Zygmunta Kostrzewy, powstała w roku 1999 Rada Parafialna, która pozyskała środki finansowe na kwotę ponad  250 tys. złotych. Przez okres tych siedmiu lat odnowiono zabytkową ambonę, chrzcielnicę, ołtarz główny oraz stronę północną zabytkowych renesansowych ław.
   W 1998 roku byli niemieccy mieszkańcy wsi Iwięcino, Bielkowo i Wierciszewo ufundowali pomnik ku czci wszystkich zmarłych byłych mieszkańców tych ziem. Odprawiono uroczyste nabożeństwo z udziałem pastora kościoła ewangelickiego. Stało się już tradycją, że co dwa lata przyjeżdżają oni do Iwięcina na kilka dni, wspierają finansowe niektóre przedsięwzięcia renowacyjne a w roku 2004 podpisali ?Deklarację poparcia i współpracy? w której jest m.in. napisane: ?kierowani troską o nasze wspólne dziedzictwo kulturowe jakim jest XIV-wieczny kościół w Iwięcinie w pełni popieramy dążenia Parafii w Dobiesławiu oraz Rady Parafialnej w Iwięcinie, o pozyskanie środków z funduszy unijnych oraz fundacji krajowych i zagranicznych na renowację tej świątyni?. W dniu 12 czerwca 2009 r. odsłonięto na cmentarzu w Iwięcinie lapidarium - symboliczny pomnik o wspólnej pamięci, poświęcony tym, którzy zostali tu pochowani na początku ubiegłego wieku.
Inge Westhäusler w imieniu byłych mieszkańców, podziękowała za odsłonięcie lapidarium, w którym znajdować się będą wszystkie ocalałe płyty nagrobne i fragmenty pomników dawnego cmentarza.
   W dniu 5 lipca 2003 roku w Iwięcinie odbyła się promocja książki ks. Henryka Romanika i Zdzisława Pacholskiego pt. " Koniec świata w Iwięcinie". Album fotograficzno-poetycki to czarowny klimat baroku pomorskiego i prowincjonalna duma pragnąca dorównać metropolii zainspirowana malowidłem pokrywającym strop miejscowego kościoła przedstawiającym "Sąd Ostateczny". Mocna promocja książki spowodowała, iż pojawiła się ona w najbardziej oddalonych krajach Europy rozsławiając ?Niebiańskie Jaruzalem tuż za Górą Chełmską niedaleko Koszalina?. Autorzy albumu zawitali również  do Watykanu, gdzie przekazali specjalny egzemplarz  Janowi Pawłowi II.
   Tak oto, o nastroju w iwięcińskiej świątyni, pisze ks. biskup senior Ignacy Jeż w przedmowie do publikacji: "Wnętrze nastraja do modlitwy, poszczególne zaś elementy wystroju dobrze świadczą o użytkownikach świątyni. Warto je pokazywać, warto im się przypatrzeć, warto w nich zobaczyć to, co świadczy o miłości do Pana Boga tych, którzy korzystali kiedyś i dziś z kościoła. "Nie ma większej miłości nad tę, gdy ktoś potrafi ...dać...". A oni dla powstania i na utrzymanie tego Domu Bożego - takim, jak go widzimy - potrafili wiele ofiarować...".

                                                                                                                                      Opracował: Andrzej Dębowski, Mateusz Dębowski

Ades do korespondencji: Parafia Rzymsko-Katolicka pw. Matki Boskiej Częstochowskiej Dobiesław 9 76-150 Darłowo REGON ? 040034344, Tel. kontaktowy: 94 314-93-94 (parafia),.

ŹRÓDŁA:

1. "Geschichte der Stadt Zanow" R. Raasch, 1911.

2. Informacje ustne zebrane bezpośrednio od byłych mieszkańców Iwięcina

3. Legenda ?Diebelskie wzgórza koło Iwięcina? - książka Wojciecha Łysiaka ?Diabelskie sprawki? Wydawnictwo ?Eco? 1998

4. Waloryzacja Przyrodnicza Gminy Sianów ? 2004

5. Strategia Rozwoju Gminy i Miasta Sianów

6. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego? wykonane na zlecenie UGiM Sianów w 2000 roku przez PPB ?Norbud? z Koszalina.

7. Historia miejscowości ? dane z Wojewódzkiego Oddziału Służby Ochrony Zabytków Delegatura w Koszalinie

8. Die tanzenden Konfirmandinnen in der Kirche zu Iventhin . Druk w: Karl Rosenow , Sagen der Kreis Schlawe. Besammelt und herausgeben von Lehrer Karl Rosenow, mit Zeichnungen von Lehrer Richard Zenke. Druck und Verlang von Albert Mewes in Rügenwalde [1922]

9. Zielke Herbert, Dicht hinterm Gollen, Husum 1990-1994.

10. Vollack Manfred, Der Kreis Schlawe. Ein pommersches Heimatbuch.Bd. 2. Die Städte und Landgemeinden, Husum, 1997.

11. Das evangelische Pommern. Ein kirchliches Nachschlagbuch, II. Teil: Bohörden, Kirchen, Pfarrstellen, Geistliche, Anstalten und Vereine, Stetin 1927.

12. Die Gemeinden und Gutbezirke der Provinz Pommern und ihre Bevölkerung, Berlin 1874.

13. Gemeindelexikon für Provinz Pommern, Berlin, 1888.

14. Karl Rosenow, Sagen der Kreis Schlawe. 1922.

Webmaster: Marcin Sadowski