
|
Historia XIV-wiecznego kościoła
Na zdjęciu powyżej kościół w Iwięcinie w akwareli Zygfryda Barz-a. Historia XIV wiecznego kościoła pw. Matki Boskiej Królowej Polski Kościół w lwięcinie uchodził za najładniejszy kościół wiejski ówczesnego powiatu sławieńskiego (Schlawe).Powstał on pod koniec XIV wieku z inicjatywy mnichów zakonu Cystersów. Zakonnicy ci wywodzili się z klasztoru w Bukowie Morskim (Seebuckow). Wieża ma 32 m wysokości. Pierwotnie kościół posiadał 4 wieżyczki. Kiedy w roku 1732 piorun zniszczył dwie z nich, postanowiono odbudować tylko jedną wieżę. Nadano jej dosyć znaczne pochylenie w kierunku zachodnim, by uchronić ją przed częstymi bardzo silnymi wiatrami zachodnimi. Wieża i nawa kościoła pokryte są gontami dębowymi. Przez setki lat wieża kościoła była znakiem dla ludzi pływających po morzu i wracających do domu rybaków z okolicznych miejscowości. Na czubku wieży znajduje się odgromnik na którym kręci się ażurowy kogut stojący na kuli. z datą 1663. Koguta tego umieszczono również na wieży po remoncie w roku 1909. Najstarszymi zabytkami ruchomymi kościoła, pamiętającymi zapewne czasy cystersów bukowskich są: sakramentarium gotyckie oraz krucyfiks. Sakramentarium jest drewnianą szafką, w której przechowywano Najświętszy Sakrament i oleje wykorzystywane podczas Mszy Św.. Sakramentarium posiada ozdobny zamek, kołatkę i dekoracyjną rozetkę w centrum płyciny drzwiczek. W górnej części ozdobione jest krenelażem (ozdobne kwadratowe ?ząbki?), u dołu wyciętym trójliściem, w głębi którego widoczny jest łuk listkowy. Drewniany późnogotycki krucyfiks ? w kwadratowych zakończeniach ramion krzyża posiada wizerunki czterech skrzydlatych symboli, atrybutów Ewangelistów. Są to: wół (św. Łukasz), lew (św. Marek), orzeł (św. Jan) i człowiek-Anioł (św. Mateusz). Te symbole w sztuce łączono z Ewangelistami już od IV wieku (wg Ezechiela I,5-14, opisany jest w tej wizji skrzydlaty Tetramorf o czterech twarzach: orła, człowieka, woła i lwa). Ciekawostkę stanowią krzyże maltańskie na ścianach kościoła, zwane ?zacheuszami?. Zachowało się pięć takich krzyży. W średniowieczu umieszczano takie krzyżyki na pamiątkę poświęcenia (konsekracji) kościoła. Bywało, iż w tych miejscach przytwierdzano świeczki. Tradycyjnie umieszczano 12 zacheuszy. Ozdobą, która wymaga szczególnej uwagi jest malowidło na suficie przedstawiające ?Sąd Ostateczny". Wykonano je w roku 1697, za czasów pastora Malichiusa, który zapłacił za tę pracę 36 talarów. Przez długi czas z niewiadomych przyczyn było ono zatynkowane i ponownie odkryto je spod warstwy tynku podczas renowacji kościoła, która miała miejsce w 1909 r. Konserwacji polichromii podjęli się wówczas - Franz Vögele oraz Gustav Hoffmann (1883-1974), który w latach 1922/23 restaurował także kościół w niedalekim Jamnie. Szczeciński malarz Vögele na jednym z fragmentów polichrommi - przy organach przedstawił sołtysa wsi (Collatz ) jako diabła ponieważ żywił do niego urazę. Nad naszymi głowami widzimy (idąc od prezbiterium do wieży kościelnej): Trójcę Świętą wśród obłoków, Słońce, Niebo, Chrystusa na tęczy w otoczeniu Świętych i Proroków, trzy Anioły, Sąd Ostateczny: Niebo i Piekło, Noc (rozgwieżdżone niebo). Elementem łączącym poszczególne sceny jest wymalowane na belkach stropu niebo z chmurami. Scenę centralną stanowi Chrystus w czerwonej szacie, zasiadający na tęczy, rozsądzający umarłych na tych, którzy pójdą do Nieba i na tych, którzy pójdą do Piekła. Chrystus wznosi prawą dłoń ? tradycyjnie po prawicy Chrystusa wymalowano strefę Nieba. Lewa ręka jest opuszczona, po tej stronie znajduje się Piekło. Warto tu zwrócić uwagę na stwora ze skrzydłami i rybim ogonem, którego nazywamy ?diabełkiem pomorskim?. Jego wizerunek może mieć związek z tym, iż Iwięcino od XIII wieku było wsią rybacką ? od 1278 roku było stacją rybacką mnichów z Bukowa, ale prawo do połowu ryb małymi przyrządami mieli również mieszkańcy wsi. Dla ludności w tamtych czasach był to duży przywilej, gdyż prawo ograniczało zarówno dostępność połowów, jak i polowań. Na belkach stropowych możemy wypatrzeć dodatkowe małe, samodzielne sceny: chórów anielskich i pejzaże. Scena ?Sądu Ostatecznego? miała skłaniać do modlitwy i czynienia dobrych uczynków, aby ustrzec się przed ogniem piekielnym i trafić do Nieba pełnego aniołów. W roku 1976 malowidło poddane zostało ponownej renowacji w pobliskim Darłowie. Wtedy także przyniesiono ze strychu stary 12-ramienny lichtarz oraz korony (sklepienia) znad ambony i chrzcielnicy. Zachowały się także dwa lichtarze cynowe. W okresie wojny 7-letniej zostały przez wojska rosyjskie przestrzelone. Prawdopodobnie z tego samego czasu pochodzi chrzcielnica znajdująca się obok ołtarza i dekorowana stalla ? ławka ołtarzowa. Na ściankach chrzcielnicy wymalowani są Ewangeliści oraz Jan Chrzciciel i Chrystus jako ?Salvator Mundi?, czyli Pan Świata. Ołtarz kościoła pochodzi z 1622 roku. Główną scenę ołtarzową stanowi Ukrzyżowanie z Marią i św. Janem. Nad sceną Ukrzyżowania znajduje się napis: Das Blut Iesu Christi des Sohns Gottes, machet uns rein von aller Sunde co oznacza ?Krew Jezusa Chrystusa, Syna Bożego oczyściła z wszystkich grzechów?. Jest to cytat z ewangelii św. Jana. W predelli (części ołtarza znajdującej się poniżej Ukrzyżowania) wymalowano Ostatnią Wieczerzę. Rzeźby w zwieńczeniu ołtarza ukazują Chrystusa jako Dobrego Pasterza i Mojżesza z tablicami Dekalogu. Obrus, który przykrywał ołtarz opatrzony był pięknymi haftami. Przedstawiały one między innymi sceny ?Grzech pierworodny". Na ścianie północnej znajduje się dekoracyjna, niedawno odrestaurowana tablica, prawdopodobnie z XVI/XVII wieku. W czasach protestanckich umieszczony był w niej portret Marcina Lutra. Z czasów protestanckich pochodzi również duży obraz olejny, przedstawiające Annę Catharinę z Rzepkowa, która zmarła około 1540 roku. To jedyna postać rodu, której wizerunek jest nam znany, między innymi z fotografii wykonanej w 1936 roku przez Dorotheę Hildebrand, ciotkę najmłodszego przedwojennego mieszkańca tzw. "nowego pałacu", w Osiekach, Eilo Hildebranda. Portret, swój wizerunek, Catharina miała podarować kościołowi w Iwięcinie w podziękowaniu za możliwość uczęszczania na katolickie Msze Św. jakie tam odprawiano, bowiem Iwięcino w okresie reformacji swoją "starą wiarę" zachowało znacznie dłużej niż inne wsie w okolicy. Na jednej ze ścian wisiało duże epitafium, wyrzeźbione przez pastora Zeidlera, który sprawował swój urząd w tutejszym kościele w latach 1635-1676. Godnymi uwagi były też liczne obrazy olejne, które fundowane były przez bogatych gospodarzy i poświęcone pamięci ich zmarłych dzieci. Najczęściej zawierały one wiersze opiewające przyczyny śmierci dzieci. Na strychu kościoła zachowały się dwie tablice epitafijne: Martena Blate z ok. 1720 roku oraz Martena Patena z ok. 1719 r. Są także fragmenty tablic upamiętniających poległych mieszkańców Iwięcina i pobliskich wiosek, którzy zginęli w wojnach od okresu napoleońskiego do roku 1918: z okresu napoleońskiego 1817, z okresu 1866-1871, z okresu 1914-1918. Opracowania dokonał Warcisław Machura, nauczyciel II Liceum Ogólnokształcące w Słupsku im. Adama Mickiewicza. Organy zbudowano w roku 1908. Miechy były poruszane ręcznie przez kościelnego. Na balustradzie balkonu umieszczono 11 obrazów przedstawiających Apostołów. W przewodniku Ludwika Boetgera z roku 1892 wspomniany jest dzwon iwięciński. Widniał na nim napis: ?O Rex Gloriae veni cum pace. Amen 1447. Febr. 4?. (tłumaczenie polskie: ?Królu Chwały, przybądź z pokojem. Amen?). Przetopiono go w roku 1875. Po wprowadzeniu reformacji, po raz pierwszy w roku 1535 nabożeństwo odprawił pastor ewangelicki. Od tego roku, do roku 1945 w kościele tym pracowało 20 pastorów, najdłużej zaś urząd swój pełnił pastor Mevius ? ponad 50 lat. Barokowa tablica inskrypcyjna z roku 1899 odnowiona w roku 2001 zawiera wykaz 17 pastorów. Do roku 1945 pracowało jeszcze trzech pastorów, są to w kolejności: Karl Krüger (1929-1935), Kurt Koschnik (1936-1939), Heinrich Puttkammer (1940-1945). Po przeciwległej stronie zrobiono podobną tablicę z nazwiskami polskich proboszczów sprawujących swój urząd od roku 1945. Opracował: Andrzej Dębowski, Mateusz Dębowski
Ades do korespondencji: Parafia Rzymsko-Katolicka pw. Matki Boskiej Częstochowskiej Dobiesław 9 76-150 Darłowo REGON ? 040034344, Tel. kontaktowy: 94 314-93-94 (parafia),. ŹRÓDŁA: 1. "Geschichte der Stadt Zanow" R. Raasch, 1911. 2. Informacje ustne zebrane bezpośrednio od byłych mieszkańców Iwięcina 3. Legenda ?Diebelskie wzgórza koło Iwięcina? - książka Wojciecha Łysiaka ?Diabelskie sprawki? Wydawnictwo ?Eco? 1998 4. Waloryzacja Przyrodnicza Gminy Sianów ? 2004 5. Strategia Rozwoju Gminy i Miasta Sianów 6. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego? wykonane na zlecenie UGiM Sianów w 2000 roku przez PPB ?Norbud? z Koszalina. 7. Historia miejscowości ? dane z Wojewódzkiego Oddziału Służby Ochrony Zabytków Delegatura w Koszalinie 8. Die tanzenden Konfirmandinnen in der Kirche zu Iventhin . Druk w: Karl Rosenow , Sagen der Kreis Schlawe. Besammelt und herausgeben von Lehrer Karl Rosenow, mit Zeichnungen von Lehrer Richard Zenke. Druck und Verlang von Albert Mewes in Rügenwalde [1922] 9. Zielke Herbert, Dicht hinterm Gollen, Husum 1990-1994. 10. Vollack Manfred, Der Kreis Schlawe. Ein pommersches Heimatbuch.Bd. 2. Die Städte und Landgemeinden, Husum, 1997. 11. Das evangelische Pommern. Ein kirchliches Nachschlagbuch, II. Teil: Bohörden, Kirchen, Pfarrstellen, Geistliche, Anstalten und Vereine, Stetin 1927. 12. Die Gemeinden und Gutbezirke der Provinz Pommern und ihre Bevölkerung, Berlin 1874. 13. Gemeindelexikon für Provinz Pommern, Berlin, 1888. 14. Karl Rosenow, Sagen der Kreis Schlawe. 1922.
|