Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.
Iwięcino, wieś cysterska w latach 1278 - 1535.

Na zdjęciu powyżej tablica informacyjna o Szlaku Cystersów na Pomorzu, ukazująca rolę mnichów klasztoru w Bukowie Morskim, odsłonięta 8 czerwca 2008 roku w Iwięcinie.

 Zobacz stronę internetową o Pomorskim Szlaku Cysterskim

Iwięcino na Szlaku Cystersów w Polsce

Wielowiekowe, wspólne dla całej Europy, bogactwo dziedzictwa duchowego i kulturowego pozostawionego przez Zakon cysterski i dwie znaczące rocznice: 1990 rok - 900 rocznica urodzin św. Bernarda z Clairvaux, mistyka i głównego duchowego twórcy zakonu; oraz 900 rocznica powstania Zakonu przypadająca w 1998 roku - skłoniły Radę Europy do podjęcia decyzji o utworzeniu szlaku turystycznego drogami cystersów w ramach międzynarodowego programu "europejskich dróg kulturowych". Głównym celem tego programu jest ukazanie wspólnego, wielowiekowego dziedzictwa łączącego wszystkie kraje naszego kontynentu.

DEWIZA: CISTERCIUM MATER NOSTRA (Citeaux naszą Matką)

Przez Iwięcino przebiega pętla pomorsko-kujawsko-chełmińska Szlaku Cystersów w Polsce łącząca odcinek Bukowo Moskie (Gmina Darłowo), w którym przez prawie 300 lat istniało opactwo cysterskie z Koszalinem, w którym był klasztor żeński cysterek. Jest to wielka szansa promocji naszej wsi, której bogactwem jest piękny XIV-wieczny gotycki kościół, urzekający odwiedzających go turystów bogatym wnętrzem i niespotykanym klimatem pamiętającym zapewne czasy mnichów bukowskich.

Wejdź na oficjalną stronę internetową Szlaku Cystersów w Polsce


Dane źródłowe potwierdzające, iż Iwięcino było wsią cysterską przez 257 lat (1278 - 1535).

W roku 1278 biskup Herman wystawia dwa dyplomy dla cystersów bukowskich. W pierwszym z nich potwierdził nadanie Karnieszewic oraz przekazał wieś Iwięcino wraz z terenami przynależnymi do nich. Z drugiego dokumentu biskupa wynika, że wsie Karnieszewice i Iwięcino zakonnicy odkupili od biskupa kamieńskiego. Wchodząc w posiadanie Karnieszewic i Iwięcina, cystersi zamknęli granice opactwa od strony zachodniej i południowo-zachodniej. Nowo nabyte w 1278 r. wsie łączyły się bezpośrednio z Wickiem i Bukowem. Należy zaznaczyć, że zachodnia granica majątku bukowskiego ustalona w 1278 r. nie uległa zmianie do końca istnienia opactwa. Iwięcino więc należało do klasztoru bukowskiego nieprzerwanie przez 257 lat aż do jego kasacji, która nastąpiła w wyniku reformacji. Łodzie należące do klasztoru wypływały na połowy z własnych stacji rybackich. Pierwszą z nich o nazwie ?Brunno? otrzymali zakonnicy w 1268 r. od księcia Barnima I. Drugą posiadali od 1278 r. w Iwięcinie. W praktyce jednak prawo połowu ryb małymi przyrządami na jeziorze posiadali mieszkańcy Iwięcina. Faktycznie całe jezioro uzyskali cystersi dopiero w 1278 roku z chwilą odkupienia Iwięcina od biskupa kamieńskiego.

W liście z roku 1290 zredagowanym do papieża Mikołaja IV Mściwój II zwracał się z prośbą o zatwierdzenie opactwu 18 osad określonych jako ?villa? w tym Iwięcino. Z dokumentu wynika, że przed 1290 r. zakonnicy pobierali dziesięcinę z wymienionych 18 osad w tym z Iwięcina. W latach 1299 do 1309 zachowało się aż 5 dyplomów dotyczących przebiegu granic między klasztornymi Iwięcinem i Karnieszewicami a Rekowem, które należało do rodziny rycerskiej Sletzów. Z dokumenu z 1299 r. wynika, że między właścicielem Repkowa i klasztorem istniały spory z powodu przekraczania przez opactwo, wytyczonych przez nieżyjącego już wtedy wojewodę sławieńskiego, granicy między Rekowem a Iwięcinem. Mediatorem w sporze był rycerz Marguard Rastrom. Z treści ugody dowiadujemy się, że ponowne wytyczenie granic przeprowadzono z korzyścią dla opactwa. Wkrótce po śmierci Mikołaja Wakenbeke postarali się cystersi o wyrzeczenie się pretensji granicznych przez aktualnego dziedzica Repkowa oraz wszystkich potomków rodu Sletzów. Uregulowane granice w 1309 r. zatwierdziła rada miejska Koszalina. W wieku XIV założono prawdopodobnie parafię Iwięcino.

Spisany w 1539 roku inwentarz majątku klasztornego oddaje stan własności cystersów w momencie likwidacji opactwa. Jest to zarazem najpełniejsze źródło dostarczajacych danych na temat wielkości wsi klasztornych , obszarów gruntów należących do chłopów, uposażenia dzierżawców klasztornych oraz wysokości i rodzajów obciążeń poddanych opactwa. I tak według wykazu opodatkowanych gruntów klasztornych z 1539 rok Iwięcino miało 16 łanów ziemi co stanowi 626,8 ha, zamieszkiwało we wsi 17 chłopów, a powierzchnia gospodarstw wynosiła 1 Hagerhufen /39,3 ha/. Na ziemi iwięcińskiej uprawiano głównie żyto, owies i jęczmień. Do Iwięcina należał las zwany "Iwięcińskim" porastający obszar 78,6 ha. Wypasano w nim od 100 do 150 sztuk świń. Poważne korzyści czerpali również cystersi z jeziora Bukowo, w którym łowili ryby mieszkańcy wsi położonych w pobliżu jeziora: Glęźnowa, Bielkowa i Iwięcina. Od złowionej ryby płacili oni podatek pobierany przez rybaków klasztornych. W Iwięcinie mieszkańcy wsi poza połowem ryb w jeziorze Bukowo, łowili ryby w dużym strumyku przepływającym przez wieś.

Źródło: Rozwój gospodarczy dominium bukowskiego od połowy XIII do połowy XVI wieku. Barbara Popielas-Szultka, Pommerellisches Urkundenbuch, Ibidam


Cystersi w Bukowie Morskim 1260 - 1535

Na Pomorzu Środkowym początki osiedlania się cystersów sięgają drugiej połowy XIII wieku. W rejonie tym były właściwie tylko dwa główne ośrodki, gdzie zostali osadzeni cystersi. Jednym z nich był Koszalin, w którym mieścił się klasztor żeński cysterek sprowadzonych tu w 1278 roku przez biskupa Hermana von Gleichen z Itzehoe w Holsztynie... Drugi ośrodek męski zakonu cystersów na Pomorzu Środkowym znajdował się w Bukowie Morskim k. Darłowa. Do Bukowa Morskiego cystersów sprowadził książę gdański Świętopełek II z Dargunia w Maklemburgii. Przygotowania ich sprowadzenia rozpoczął książę w 1248 roku. Sam akt nadania cystersom w Bukowie Morskim nastąpił jednak dopiero w 1252 roku. Wraz z aktem nadania cystersi otrzymali od księcia Świętopełka znaczne dobra ziemskie oraz bardzo liczne przywileje. Przyzwolenie na osiedlenie cystersów w Bukowie Morskim zatwierdził w 1253 r. książę zachodniopomorski Barnim I. W tym względzie występował on jako pretendent do posiadania tego terytorium zajętego wcześniej (1238 roku) przez księcia Świętopełka gdańskiego. Dokładna data przybycia konwentu cystersów z Dargunia do Bukowa Morskiego nie jest znana. Na ogół przyjmuje się, że przybyli oni do Bukowa Morskiego w 1260 roku. Nie jest również wiadomo w jakim składzie ilościowym przybył konwent cystersów i jakie przygotowania na przybycie zastał w Bukowie Morskim...

Pomimo wrogiego stosunku miejscowej ludności, zwłaszcza rycerstwa do osiadłych cystersów w XIII wieku, zakonnicy dzięki nadaniom książęcym zgromadzili olbrzymi areał ziemi. Ich własnością w ciągu XIII wieku były 21 wsi z obszarem ziemi wynoszącym prawie 342 km kw. w ówczesnym księstwie gdańskim oraz areał sięgający 87 km kw. w księstwie zachodniopomorskim.

Z danych źródłowych wynika, że najbujniejszy rozwój cenobium bukowskiego cystersów przypada na XIII-XIV wiek. Po tych czasach następuje powolny, ale systematyczny upadek tego ogromnego majątku cysterskiego.

Kres działalności zakonu i klasztoru cysterskiego w Bukowie Morskim ma miejsce w pierwszej połowie XVI wieku, podczas wprowadzania reformacji na Pomorzu. Ostateczny upadek klasztoru w Bukowie Morskim następuje w 1535 roku, kiedy to ostatni opat cenobium bukowskiego Henryk Kress rozwiązał konwent i złożył dymisje. Cystersi bukowscy niezależnie od zysków jakie osiągali, byli również narażeni na duże straty powodowane dynastycznymi walkami książęcymi... Kronikarz historii Pomorza J. Bugenhagen podaje trzy tego typu najazdy Pomorzan na klasztor w Bukowie Morskim. Najazdy te miały miejsce w 1281, 1296 i 1300 roku, a jak wskazują wzmianki źródłowe miało ich być nawet więcej.

Dane źródłowe wskazują, że cystersi opactwa w Bukowie Morskim prócz różnych uprawianych rzemiosł, mieli także dobrze rozwiniętą produkcję i wypał cegieł glinianych. (w rejonie Bukowa Morskiego istniały duże pokłady gliny). Zakonowi cystersów w Bukowie Morskim cegły były bardzo potrzebne jako materiał budowlany przy rozbudowie opactwa oraz wznoszeniu nowych kościołów. Opactwo bukowskie było bowiem budowniczym szeregu kościołów na Pomorzu Środkowym. Z danych źródłowych wynika, że pracami związanymi z produkcją i wypałem cegieł w cegielni klasztoru bukowskiego w 1356 roku kierował Mikołaj magister lateris. W świetle danych źródłowych najstarsza cegielnia opactwa bukowskiego, w dobrym stanie przetrwała do XVI wieku. W 1548 roku książę zachodniopomorski Barnim nakazał przenieść ją do Darłowa.

Na przybrzeżnych wodach jeziora Bukowo Morskie, w rejonie ujścia rzeki Bukówki - Młynówki i wsi Bukowo Morskie znajdowały się prawdopodobnie urządzenia portowe zbudowane przez cystersów bukowskich (potwierdzić to muszą badania archeologiczne -na bliżej nieokreślone konstrukcje drewniano-ceglane natrafiają bowiem rybacy). Przypuszczalnie tą drogą transportowano budulec (m.in. cegły) potrzebne do budowy okolicznych kościołów.

Źródło: Koszalińskie Zeszyty MuzealneT.22 1998, Henryk Janocha, Jerzy Kalicki str. 133-154. , B. Szultka, Rozwój gospodarczy dominium bukowskiego..., s.153-154 oraz przypisy 150 i 151.

Na zdjęciu poniżej od lewej: oficjalne logo Szlaku Cystersów w Polsce oraz kartka pocztowa wydana przaz Pocztę Polską , w roku 2007, promująca Szlak Cystersów w Polsce, mapka Szlaku Cystersów w Polsce, odsłonięcie przez Barbarę Popielas-Szultkę i Andrzeja Dębowskiego tablicy cysterskiej w dniu 8 czerwca 2008 roku, pulpit skryba, księga gości "Ora et Labora" wykonana przez Jana Kucińskiego, tablica informacyjna o Pomorskim Szlaku Cysterskim, tablica ogłoszeniowa z gustowną rozetą.

Webmaster: Marcin Sadowski